Kolano codziennie poddawane jest ogromnemu naciskowi i stresowi, ponieważ z każdym krokiem przenosi ciężar ciała, więc naturalnie – w miarę upływu lat – ma tendencję do powstawania urazów. Może również doznać kontuzji podczas intensywnych zajęć sportowych lub po prostu podczas skręcania w niewłaściwy sposób. W miarę jak nasza populacja się starzeje, a ludzie prowadzą aktywny „dorosły” styl życia, kontuzja kolana staje się coraz bardziej powszechna. Wiele rodzajów urazów kolana można naprawić za pomocą stosunkowo nowej techniki chirurgicznej, jaką jest małoinwazyjna artroskopia kolana. Jeśli jednak uszkodzenie jest zbyt duże i zbyt rozległe, odpowiednim rozwiązaniem jest całkowita wymiana stawu kolanowego (alloplastyka).
Artroplastyka (ARTH-row-plas-tee) może pomóc złagodzić ból i przywrócić funkcję w ciężko chorych stawach kolanowych. Zabieg polega na wycięciu uszkodzonej kości i chrząstki z kości udowej, goleni i rzepki i zastąpieniu ich sztucznym stawem (protezą) wykonanym ze stopów metali, wysokogatunkowych tworzyw sztucznych i polimerów.
Kiedy warto rozważyć operację wymiany stawu kolanowego?
Większość osób z bólem kolana nigdy nie wymaga operacji. Łagodne stany chorobowe można leczyć nieoperacyjnie. Twój lekarz może zasugerować:
- odchudzanie
- przestrzeganie konkretnego planu ćwiczeń
- używanie dostępnych bez recepty leków przeciwbólowych
- zastrzyki
Jeśli jednak powyższe działania nie przynoszą oczekiwanych skutków, być może jest to właściwy moment na rozważenie decyzji o poddaniu się operacji.
Powody poddania się operacji wymiany stawu kolanowego są różne. Należą do nich:
- choroba zwyrodnieniowa stawów
- kontuzja kolana )np.: zerwanie więzadła lub łąkotki
- wrodzona deformacja kolana
- reumatoidalne zapalenie stawów
Najczęstszą nieodwracalną chorobą stawów jest choroba zwyrodnieniowa. Powoduje ona niszczenie chrząstki stawowej. Początkowo chory odczuwa ból przy ruchach, następnie występują bóle spoczynkowe i bóle w nocy. W miarę postępu choroby dołączają się trzeszczenia przy wykonywaniu ruchów, ograniczenia ruchomości w stawie, czasami zniekształcenia osi kończyny oraz ostatecznie poważne problemy z poruszaniem się.
Aby móc określić, czy wymiana stawu kolanowego jest odpowiednim rozwiązanie dla Ciebie, chirurg ortopeda oceni zakres ruchu, stabilność i siłę Twojego kolana. Dodatkowe RTG pomoże określić zakres zaistniałych uszkodzeń.
Dokonując wyboru, spośród różnych protez stawu kolanowego i technik chirurgicznych, lekarz weźmie pod uwagę Twój wiek, ogólny stan zdrowia, wagę, poziom aktywności, rozmiar i kształt kolana.
W większości przypadków całkowita wymiana stawu kolanowego zmniejsza ból i poprawia ruchomość. Po wyzdrowieniu pacjenci mogą uczestniczyć niemal we wszystkich zajęciach, które wykonywali zanim poddali się operacji, takich jak: spacery, jazda na rowerze, golf, tenis czy pływanie. Należy jednak zwrócić uwagę, że jest to dosyć złożona procedura i pełne wyzdrowienie po operacji może zająć kilka tygodni lub nawet kilka miesięcy . Istnieje również niewielkie ryzyko powikłań. Z tych powodów powinieneś dowiedzieć się jak najwięcej o plusach i minusach operacji wymiany stawu kolanowego, zanim podejmiesz dalsze decyzje.
Przygotowanie do wymiany kolana
Twój lekarz / chirurg ortopeda doradzi Ci, jak przygotować się do operacji. Pamiętaj, aby powiedzieć mu o wszystkich lekach na receptę i tych dostępnych bez recepty lub suplementach, które obecnie przyjmujesz, czy też w ostatnim czasie przyjmowałeś. Konieczne może być odstawienie niektórych leków, takich jak np.: aspiryna lub ibuprofen, na parę tygodni lub kilka dni przed zabiegiem. Podczas wizyty lekarz oceni Twój ogólny stan zdrowia i zleci niezbędne badania, aby upewnić się, że jesteś gotowy do operacji. Lista zaleceń przedoperacyjnych (dok do pobrania)
Otrzymasz również informacje:
- co i kiedy można jeść i pić w dniu operacji
- czy należy przerwać lub rozpocząć przyjmowanie leków przed operacją
- jak długo zajmie powrót do zdrowia po operacji
- czy będziesz potrzebować ćwiczeń rehabilitacyjnych po operacji
Prawdopodobnie zostaniesz poinstruowany, aby nie jeść niczego po północy w dniu operacji. Twój lekarz wyjaśni Ci korzyści i ryzyko związane z operacją założenia endoprotezy kolana. Zostaniesz również poproszony o podpisanie formularza zgody, aby potwierdzić, że zgadzasz się na operację i że rozumiesz co się z nią wiąże, w tym potencjalne ryzyko powikłań.
Przez kilka tygodni po zabiegu możesz potrzebować kul lub chodzika do poruszania się, więc postaraj się je sobie zorganizować jeszcze przed zabiegiem. Upewnij się, że będziesz miał kogoś, kto odbierze Cię ze szpitala i pomoże w codziennych czynnościach, takich jak: gotowanie, kąpiel czy pranie. Jeśli mieszkasz sam, lekarz może zasugerować Ci zorganizowanie sobie tymczasowej opieki na pierwszych kilka dni po wyjściu ze szpitala.
Jeszcze przed pójściem do szpitala, dostosuj swój dom, do swojej ograniczonej mobilności po operacji. Rozważ stworzenie przestrzeni życiowej na jednym piętrze. Wchodzenie po schodach może być dość trudne. Pod prysznicem lub w wannie należy zainstalować drążki zabezpieczające lub bezpieczną poręcz, a także stabilną ławkę lub krzesło. Jeśli masz niską toaletę, przygotuj sobie stabilną poręcz również i w tym miejscu. W swoim salonie ustaw stabilne krzesło (fotel) z twardą poduszką i oparciem oraz podnóżek do podnoszenia nogi. Usuń z podłogi dywaniki i kable.
Potencjalne zagrożenia związane z operacją wymiany stawu kolanowego
Chociaż artroskopia, jako zabieg małoinwazyjny, jest ogólnie uważana za bezpieczną procedurę, zawsze należy wziąć pod uwagę potencjalne ryzyko powikłań, które mogą wystąpić, tak jak w przypadku każdego innego rodzaju operacji.
Do krótkotrwałych problemów, które zwykle ustępują w ciągu kilku dni lub kilku tygodni po zabiegu, należą:
- obrzęk,
- siniaki,
- sztywność i dyskomfort w kolanie.
Do poważniejszych problemów, które są znacznie mniej powszechne, należą:
- infekcja (*)
- zakrzepy krwi w żyłach nóg lub płucach
- zawał serca
- udar
- uszkodzenie nerwów
- uszkodzenie sztucznego stawu (**)
- trudności w oddychaniu spowodowane znieczuleniem
- reakcja alergiczna na znieczulenie lub inne leki podawane podczas operacji
(*) Oznaki infekcji:
- gorączka powyżej 37,8 ° C
- dreszcze
- krwawienie z miejsca operacji
- narastające zaczerwienienie, tkliwość, obrzęk i ból w kolanie
Infekcja nowego stawu kolanowego zwykle wymaga operacji usunięcia endoprotezy i antybiotykoterapii w celu zabicia bakterii. Po ustąpieniu infekcji wykonywana jest kolejna operacja polegająca na założeniu nowej endoprotezy stawu kolanowego.
(**) Sztuczne stawy kolanowe ulegają zużyciu. Codzienne użytkowanie powoduje zniszczenie nawet najmocniejszych części metalowych i polietylenowych. Ryzyko uszkodzenia stawu jest wyższe, jeśli jest on narażony na silne urazy, nadmierny wysiłek fizyczny lub jeżeli cierpisz na otyłość.
Operacja wymiany stawu kolanowego: krok po kroku
Istnieją różne rodzaje operacji wymiany stawu kolanowego. Należą do nich:
- Całkowita wymiana stawu kolanowego.
- Częściowa wymiana stawu kolanowego: wymieniana jest tylko uszkodzona część kolana.
W porównaniu z całkowitą wymianą stawu kolanowego, jego częściowa wymiana wymaga mniejszego nacięcia. Utrata kości i krwi jest również mniejsza, a powrót do zdrowia jest zwykle szybszy i mniej bolesny. Jednakże, jeśli masz częściową wymianę stawu kolanowego, istnieje ryzyko, że możesz potrzebować dodatkowej operacji w przyszłości, jeśli choroba rozwinie się w częściach kolana, które nie zostały wymienione. - Obustronna wymiana kolana: oba stawy kolanowe są wymieniane w tym samym czasie.
W przypadku obustronnej lub podwójnej wymiany stawu kolanowego chirurg wymienia jednocześnie oba kolana. Jeśli cierpisz na chorobę zwyrodnieniową w obu kolanach, może to być dobra opcja dla Ciebie. Oznacza to, że wystarczy przejść tylko raz operację i proces rekonwalescencji. Ma to też swoje minusy. Rehabilitacja po tak złożonej operacji najprawdopodobniej potrwa dłużej i będziesz potrzebować znacznie więcej pomocy w czasie rekonwalescencji.
Wszystkie możliwe opcje zabiegowe i metody operacyjne omówisz w szczegółach podczas konsultacji przedoperacyjnej ze swoim lekarzem / chirurgiem ortopedą.
Końcowa konsultacja ma miejsce w dniu operacji. Wtedy też podpiszesz formularz zgody oraz odbędziesz rozmowę z anestezjologiem. Twoje preferencje pomogą zespołowi zdecydować, czy zastosować znieczulenie ogólne, podczas którego będziesz spać, czy znieczulenie podpajęczynówkowe, które pozostawi Cię przytomnym, ale nie będziesz czuć bólu od pasa w dół.
Otrzymasz dożylny antybiotyk przed, w trakcie i po zabiegu, aby zapobiec infekcji pooperacyjnej. Możesz również otrzymać blokadę nerwów wokół kolana, aby je dodatkowo znieczulić.
Podczas przeprowadzania zabiegu Twoje kolano będzie zgięte. Po wykonaniu nacięcia o długości około 15 do 25 centymetrów, odsłonięte zostaną wszystkie powierzchnie stawu.
Po dotarciu do stawu przycina się zniszczone końce stawowe piszczeli i uda. Te powierzchnie zostaną zastąpione metalowym implantem. W kolejnym etapie zabiegu chirurg między nowe, sztuczne powierzchnie stawowe umieszcza wkładkę z polietylenu. Po przygotowaniu powierzchni stawowych chirurg mocuje fragmenty sztucznego stawu. W końcowym etapie zabiegu, przed zamknięciem, sprawdzane jest czy wszystkie elementy do siebie pasują i czy endoproteza nie ma tendencji do zwichnięć.
Cała procedura trwa około dwóch godzin.
Po zabiegu zostaniesz zabrany na kilka godzin do sali pooperacyjnej, gdzie stopniowo będzie ustępowało odrętwienie operowanych kończyn. Następnie zostaniesz przewieziony do pokoju szpitalnego, gdzie prawdopodobnie pozostaniesz jeszcze przez kilka dni (od 2 do 5 nocy). Po wymianie stawu kolanowego będziesz odczuwać ból, ale lekarz poda Ci leki, które pomogą go uśnieżyć. Ważne jest, aby poinformować lekarza o działaniu leków i czy zauważąsz jakiekolwiek niepożądane skutki.
Aby zwiększyć przepływ krwi do mięśni nóg i zapobiec obrzękom i zakrzepom krwi, podczas pobytu w szpitalu będziesz zachęcany do poruszania stopą i kostką. Prawdopodobnie otrzymasz również leki przeciwzakrzepowe oraz pończochy uciskowe (lub inne ubranie w ramach kompresjoterapii) . Zostaniesz poproszony o wykonywanie częstych ćwiczeń oddechowych i stopniowe zwiększanie poziomu aktywności. Aby móc się poruszać, przez pierwszych kilka dni po operacji możesz potrzebować kul łokciowych lub balkonika.
Dzień po operacji fizjoterapeuta lub Twój lekarz pokaże Ci, jak ćwiczyć „nowe” kolano. Po wyjściu ze szpitala będziesz kontynuować fizjoterapię w domu lub w ośrodku.
Powrót do zdrowia po wymianie stawu kolanowego
Większość Twojego procesu rekonwalescencji, po wyjściu ze szpitala, będzie odbywała się w domu. Niektórzy pacjenci mogą potrzebować pomocy i opieki w domu przez kilka pierwszych dni po operacji.
Po zabiegu stopniowo rozpoczyna się wdrażanie programu ćwiczeń, które mają wzmocnić mięśnie otaczające staw i zapobiegać powstawaniu bliznowców (przykurczów) otaczających tkanki miękkie. Celem rehabilitacji jest szybkie i bezpieczne przywrócenie stabilności, zakresu ruchu i siły stawu. Jest ona niezwykle istotną częścią procesu rekonwalescencji i niezbędna aby uzyskać optymalny wynik operacji.
Każdy inaczej dochodzi do siebie po tego typu operacji. Czas powrotu do zdrowia zależy od wielu czynników (np.: ogólny stan zdrowia, waga, wiek itd.) Zwykle po trzech do sześciu tygodni od operacji można wznowić większość codziennych czynności, takich jak zakupy i lekkie sprzątanie. Jazda samochodem jest również możliwa po około trzech tygodniach, o ile możesz zgiąć kolano na tyle, aby usiąść w samochodzie i masz wystarczającą kontrolę mięśni, aby obsługiwać hamulce i pedał gazu. Jeżeli chcesz prowadzić samochód, nie możesz też już zażywać silnych (narkotycznych) leków przeciwbólowych.
Po tym pierwszym etapie rekonwalescencji możesz stopniowo zacząć angażować się w różne aktywności fizyczne o niskim nasileniu, takie jak spacery, pływanie, gra w golfa lub jazda na rowerze. Należy jednak unikać wytężonego wysiłku fizycznego, takiego jak jogging, jazda na nartach, tenis, sporty kontaktowe, czy skakanie. Aby uniknąć zdarzeń niepożądanych, porozmawiaj o tego typu ograniczeniach ze swoim lekarzem.
Ważne! Ponad 90 % osób, które przeszły operację wymiany stawu kolanowego, twierdzi, że w znacznym stopniu złagodziła ona ból oraz poprawiła ich mobilność i ogólną jakość życia. Musisz mieć jednak świadomość, że proteza stawu kolanowego może ulec zużyciu. Wtedy będziesz potrzebować kolejnego zabiegu. Szczęśliwie, zdarza się to niezwykle rzadko. Statystyki pokazują, że nawet 25 lat po operacji wymianu stawu kolanowego ponad 82% protez kolan nadal funkcjonuje bez zarzutu.
