Staw biodrowy popularnie zwany biodrem odpowiada za kilka najistotniejszych dla poruszania się człowieka czynności [czyt. więcej: biodro]. Struktury wokół stawu biodrowego, a także sam staw, mogą powodować objawy różnych zaburzeń. Jeśli zauważysz którekolwiek z nich, powinieneś niezwłocznie skontaktować się z lekarzem lub ortopedą, aby znaleźć źródło bólu i je wyleczyć. W przypadku łagodnego bólu lekarz najprawdopodobniej zacznie od niechirurgicznych rozwiązań, takich jak:
- odpoczynek
- zrzucenie nadmiernej masy ciała
- zimne kompresy
- leki przeciwzapalne (zastrzyki z kortyzonu)
- fizjoterapia i rehabilitacja
W leczeniu łagodnych stanów chorobowych znakomitym rozwiązaniem jest artroskopia biodra [czyt. więcej]. Jednak jeżeli w Twoim przypadku proces choroby jest już zaawansowany, jedynym skutecznym ratunkiem może się okazać wymiana stawu biodrowego. Pierwszego wszczepienia sztucznego stawu biodrowego dokonano już w 1952 roku i od tego czasu metody operacyjne znacznie się rozwinęły.
Przyczyną silnego i nieustającego bólu w okolicy bioder, kwalifikującego do operacji wymiany stawu, może być:
- zaawansowana choroba zwyrodnieniowa stawu biodrowego,
- reumatoidalne zapalenie stawów
- martwica głowy kości udowej.
Konsultacja przed operacją wymiany stawu biodrowego
Podczas Twojej pierwszej wizyty ortopeda zbierze informacje na temat Twojego ogólnego stanu zdrowia i zada Ci kilka pytań dotyczących zakresu bólu biodra oraz jego wpływu na zdolność wykonywania codziennych czynności. Podczas badania fizykalnego oceni ruchomość, siłę i ułożenie biodra. Możesz również zostać poproszony o przygotowanie zdjęcia rentgenowskiego lub innych badań (takich jak MRI) w celu określenia zakresu uszkodzenia lub deformacji biodra.
Dostępne są 3 opcje zabiegowe:
- Całkowita wymiana stawu biodrowego
- Częściowa wymiana stawu biodrowego
- Laparoskopowa wymiana stawu biodrowego
Podczas konsultacji ortopeda omówi z Tobą, która opcja będzie dla Ciebie najbardziej odpowiednia i jak się do niej przygotować.
Po pierwsze, jeśli palisz, musisz przestać lub przynajmniej ograniczyć palenie. Palenie tytoniu, zwiększa po operacji prawdopodobieństwo zakażenia klatki piersiowej lub rany, co może spowolnić Twój powrót do zdrowia. Jeśli masz nadwagę, zostaniesz poproszony o utratę nadmiernej masy ciała, aby zmniejszyć obciążenie stawu biodrowego i ryzyko powikłań po operacji.
Pamiętaj, aby powiedzieć swojemu lekarzowi o wszystkich lekach na receptę i tych dostępnych bez recepty lub suplementach, które obecnie przyjmujesz, czy też w ostatnim czasie przyjmowałeś. Konieczne może być odstawienie niektórych z nich, jak np.: aspirynę lub ibuprofen, na parę tygodni lub kilka dni przed zabiegiem. Podczas wizyty lekarz oceni Twój ogólny stan zdrowia i zleci niezbędne badania, aby upewnić się, że jesteś gotowy do operacji.
Pobierz zalecenia przedoperacyjne.
Jeśli od dłuższego czasu nie byłeś u dentysty, warto umówić się na wizytę kontrolną przed zabiegiem. Infekcja zębów może zwiększyć ryzyko infekcji stawu, jeśli bakterie z jamy ustnej dostaną się do krwioobiegu.
Twój chirurg może zalecić Ci także przed operacją wizytę u terapeuty zajęciowego. Najprawdopodobniej będziesz musiał kupić jakiś specjalny sprzęt lub dokonać zmian w domu, które ułatwią Ci poruszanie się po operacji. Zwróć uwagę, że po tego typu operacji, nie będziesz w stanie obciążać nogi przez kolejnych kilka tygodni. Możesz więc potrzebować kul, aby pomóc sobie w staniu lub chodzeniu. Otrzymasz również informacje o tym, co i kiedy możesz jeść i pić w dniu operacji oraz ile czasu zajmie Ci okres rekonwalescencji.
WAŻNE! Po wymianie biodra:
- poruszanie powinno stać się dla Ciebie znacznie łatwiejsze
- większość ludzi nie odczuwa już bólu biodra
- przez pewien czas po operacji możesz nie być w stanie wykonywać niektórych czynności (np.: kucanie)
- możesz lepiej przesypiać noc, jeśli to ból biodra był przyczyną Twoich trudności z zasypianiem
- po wyzdrowieniu nie powinieneś już potrzebować laski
- będziesz musiał pozostać w szpitalu przez kilka dni po operacji
- przez ok. 6 tygodni po operacji, Twój ruch może być nieco ograniczony
- jak w przypadku każdej operacji, istnieje pewne ryzyko powikłań (: przeczytaj więcej informacji poniżej)
- sztuczne stawy biodrowe mogą się zużywać (średnia „żywotność” protezy to ok 15-20 lat)
Twój lekarz wyjaśni Ci korzyści i zagrożenia związane z operacją. Zostaniesz również poproszony o podpisanie formularza zgody, aby potwierdzić, że zgadzasz się na operację i że rozumiesz, co się z nią wiąże, w tym że akceptujesz potencjalne ryzyko powikłań.
Potencjalne ryzyko związane z wymianą stawu biodrowego
Chociaż endoprotezoplastyka stawu biodrowego jest ogólnie uważana za bezpieczną procedurę, należy wziąć pod uwagę potencjalne ryzyko powikłań, które mogą wystąpić, tak jak w przypadku każdego innego rodzaju operacji.
Do krótkotrwałych problemów, które zwykle ustępują w ciągu kilku dni lub kilku tygodni po zabiegu, należą:
- siniaki,
- obrzęk,
- sztywność i dyskomfort w operowanej okolicy.
Do poważniejszych problemów, które są znacznie mniej powszechne, należą:
- zakrzepica żył głębokich (DVT), która może powodować ból i obrzęk kończyny dotkniętej chorobą,
- zakażenie wewnątrz stawu (septyczne zapalenie stawów), które może powodować gorączkę, ból i obrzęk stawu,
- krwawienie wewnątrz stawu,
- tworzenie się krwiaków w nodze,
- przypadkowe uszkodzenie nerwów w pobliżu stawu, które może prowadzić do tymczasowego lub trwałego drętwienia narządów płciowych i pachwiny,
- pęknięcie kości,
- impotencja,
- różnica w długości nóg,
- zwichnięcie stawu,
- trudności w oddychaniu spowodowane znieczuleniem,
- reakcja alergiczna na znieczulenie lub inne leki podawane podczas operacji.
Te i inne możliwe powikłania zostaną z Tobą w pełni omówione podczas konsultacji przedoperacyjnej, przed podpisaniem zgody na zabieg.
Wymiana biodra: krok po kroku
W dniu zabiegu odbywa się końcowa konsultacja, podczas której podpisana zostanie zgoda na zabieg. Odbędziesz również rozmowę z anestezjologiem. Twoje preferencje pomogą zespołowi zdecydować, czy zastosować znieczulenie ogólne, podczas którego będziesz spać, czy znieczulenie podpajęczynówkowe (od pasa w dół).
Tak jak wspomniałam powyżej, wymiana biodra może być wykonana na 3 sposoby, w zależności o stopnia złożoności problemu i wieku pacjenta:
Całkowita wymiana stawu biodrowego (2-5 dni w szpitalu)
W całkowitej endoprotezoplastyce stawu biodrowego, zwanej również całkowitą artroplastyką stawu biodrowego, uszkodzoną kość i chrząstkę usuwa się i zastępuje sztucznymi częściami (protezami). Protezy te mogą być wykonane z metalu, ceramiki, tworzywa sztucznego lub ich kombinacji. Najprawdopodobniej zostanie Ci zaproponowana wymiana stawu biodrowego, jeśli masz bardzo ciężką chorobę zwyrodnieniową stawów, reumatoidalne zapalenie stawów lub masz poważne obrażenia. Twój chirurg porozmawia z Tobą o najlepszym rodzaju endoprotezy stawu biodrowego dostosowanej do Twoich potrzeb.
Istnieją dwie metody implantacji nowego stawu:
- cementowa – gdy staw biodrowy jest mocowany cementem kostnym,
- bezcementowa – gdy staw biodrowy jest wciśnięty na miejsce bez cementu kostnego.
Jeśli Twój staw biodrowy jest niecementowany, metalowe powierzchnie są często powlekane specjalną powłoką i piłowane, aby zachęcić Twoją własną kość do wrastania na sztuczny staw i mocowania go na miejscu.
Istnieje również kilka rodzajów protez [czytaj więcej tutaj]
Przed operacją otrzymasz dożylny antybiotyk. Kolejne dawki zostaną podane w trakcie i po zabiegu, aby zapobiec infekcji pooperacyjnej. Możesz również otrzymać blokadę nerwów wokół biodra, aby je znieczulić. Po zabiegu odrętwienie ustępuje stopniowo. Konieczne może być noszenie pończoch uciskowych w trakcie i po operacji. Pomoże to zapobiec tworzeniu się skrzepów krwi w żyłach nóg (zakrzepicy żył głębokich). Konieczne może być wstrzyknięcie leku przeciwzakrzepowego (lub przyjęcie odpowiednich tabletek).
Podczas zabiegu Twój chirurg najpierw oczyści skórę na chorym biodrze płynem antybakteryjnym. Następnie wykona nacięcie (około 20 – 30 cm) na biodrze i udach. Twoje mięśnie bioder zostaną podzielone, a staw kulowy zostanie rozdzielony (przemieszczony). Kula w górnej części kości udowej zostanie usunięta, a chirurg umieści nową kulkę na trzpieniu w kości udowej. Lekarz wydrąży twoje gniazdo biodrowe, aby zrobić płytką miseczkę i włoży do niego sztuczny gniazdo. Na koniec twój chirurg ponownie złoży staw biodrowy. Po zakończeniu operacji lekarz prawdopodobnie wstrzyknie Ci do biodra lek przeciwbólowy. Zamknie również małe nacięcia szwami i założy na nie opatrunek.
Operacja wymiany stawu biodrowego trwa zwykle około 1-2 godzin (operacja rewizyjna stawu biodrowego trwa dłużej – przeczytaj więcej o zabiegu rewizji stawu biodrowego).
Częściowa wymiana stawu biodrowego (2-3 dni w szpitalu)
Częściowa alloplastyka stawu biodrowego, zwana hemiartroplastyką, jest zalecana prawie wyłącznie w przypadku złamania lub urazu kulistej głowy kości udowej (głowy kości udowej). Procedura polega na zastąpieniu głowy kości udowej implantem protetycznym wykonanym z mocnego polerowanego metalu lub materiału ceramicznego, podczas gdy oryginalna panewka panewki biodrowej pozostaje nienaruszona.
Nazywa się to „częściową wymianą stawu biodrowego”, ponieważ chirurg zastępuje tylko uszkodzoną część stawu biodrowego.
Specjaliści nie zalecają tego typu operacji w leczeniu urazów lub stanów związanych z zapaleniem stawów. Ze względu na zwyrodnieniowe skutki zapalenia stawów dotyczy to lub będzie dotyczyło całego stawu biodrowego. Jeśli masz objawy zapalenia stawów, Twój ortopeda prawdopodobnie zaleci operację całkowitej wymiany stawu biodrowego.
Operacja laparoskopowa (chirurgia małoinwazyjna, operacja jednego dnia)
Po tego typu operacji, możesz opuścić szpital już tego samego dnia po operacji.
Operacja wymiany biodra metodą laparoskopową polega na wykonaniu jednego lub dwóch mniejszych cięć (o długości około 5-10 cm) na biodrze i udzie. Podczas tej procedury chirurg odsunie mięśnie i ścięgna na bok, aby dopasować je do stawu biodrowego, zamiast je przecinać. Nie ma też potrzeby przemieszczania uszkodzonego biodra, ponieważ seria zręcznych ruchów przy użyciu specjalistycznych narzędzi umożliwia delikatniejsze przebieg operacji. Takie podejście powoduje bardzo niewielkie uszkodzenia tkanki wokół biodra, co oznacza mniejszą utratę krwi i mniejszy ból. Również proces gojenia i powrotu do zdrowia jest znacznie szybszy.
Operacja wykonywana jest zwykle w znieczuleniu ogólnym i trwa około godziny.
Ryzyko zwichnięcia jest bardzo małe w porównaniu do standardowego zabiegu, po zabiegu pacjent może zrobić prawie wszystko sam.
Niemniej jednak ten małoinwazyjny zabieg nie jest odpowiednim rozwiązaniem dla każdego. Zapytaj swojego ortopedę o wskazania dla Ciebie.
Po operacji wymiany stawu biodrowego
Po zabiegu zostaniesz przewieziony do sali pooperacyjnej, aby odzyskać siły po znieczuleniu. Krótko po zabiegu możesz czuć senność, zwłaszcza jeśli zastosowano znieczulenie ogólne lub sedację. W razie potrzeby zostaną Ci podane leki w celu uśmierzenia bólu. Jeśli zastosowano znieczulenie podpajęczynówkowe, może wystąpić odrętwienie i osłabienie kończyny, które ustępuje stopniowo. Przez kilka godzin po takim znieczuleniu możesz nie być w stanie czuć lub poruszać nogami. Pielęgniarka może być zmuszona do umieszczenia między nogami podkładki lub poduszki, aby rozstawić nogi i utrzymać staw biodrowy we właściwej pozycji.
Przez kilka dni po zabiegu (2-4 dni) możesz odczuwać lekkie zaparcia. Aby temu zapobiec, jedz dużo owoców i warzyw oraz pij dużo płynów (do dwóch litrów dziennie). Jeśli zaparcia nie ustąpią, lekarz może Ci przepisać krótki cykl leków przeczyszczających.
Po operacji laparoskopowej najprawdopodobniej będziesz mógł wrócić do domu tego samego dnia, w którym odbyła się operacja lub następnego dnia rano. Ze względu na ogólne osłabienie organizmu powinieneś poprosić kogoś, aby odwiózł Cię do domu i został z Tobą przez pierwsze 24 godziny po zabiegu.
Po częściowej lub całkowitej alloplastyce stawu biodrowego będziesz musiał pozostać w szpitalu przez kilka (2-5) dni po operacji, dopóki nie będziesz w stanie samodzielnie radzić sobie w domu. Kiedy będziesz gotowy do powrotu do domu, poproś kogoś, kogo znasz, aby Cię podwiózł.
Przed wyjazdem spotkasz się ze swoim chirurgiem i / lub fizjoterapeutą, który omówi ćwiczenia, które możesz wykonywać w domu. Zostaną Ci również przekazane informacje jakich czynności należy unikać, dopóki nie poczujesz się lepiej. Lekarz może Ci również przepisać leki przeciwbólowe i aspirynę lub inne leki przeciwzakrzepowe. Zostaniesz również poinformowany o tym, jak dbać o biodro, ranę, kiedy możesz wziąć prysznic lub kąpiel oraz o terminie wizyty kontrolnej.
Jeśli chodzi o bliznę na biodrze: zwykle będzie ona musiała być zakryta opatrunkiem do czasu zdjęcia szwów. Pielęgniarka pomoże Ci zmienić bandaże i usunąć szwy po 10 dniach. Jeśli masz szwy rozpuszczalne, nie trzeba ich usuwać.
Powrót do zdrowia po wymianie stawu biodrowego
Oczywiście każdy dochodzi do siebie inaczej po operacji. Przebieg procesu rekonwalescencji zależy od Twojego wieku, ogólnego stanu zdrowia, rodzaju operacji i ewentualnych komplikacji. Możesz nie być w stanie obciążać nogi nawet przez kilka tygodni po operacji, więc przygotuj sobie kule, aby pomóc sobie stać lub chodzić. Twój chirurg lub pielęgniarka doradzą, jak ich używać i jak długo.
Po operacji organizm zużywa dodatkową energię, aby pomóc w gojeniu się rany. Dlatego też przez pierwsze kilka tygodni możesz czuć się bardziej zmęczony niż zwykle. Jeśli w wyniku operacji straciłeś dużo krwi, lekarz może Ci zalecić przyjmowanie suplementów żelaza. Pomimo tego, że Twoja noga będzie początkowo nieco opuchnięta i bolesna, staraj się nią ruszać. Spokojny ruch przyspiesza ustępowanie obrzęków.
Podczas rekonwalescencji będziesz odczuwać pewien dyskomfort w biodrze. Ten dyskomfort może również wystąpić w okolicy pośladka, dolnej części pleców, kostce i kolanie. Na pośladku, pachwinie i udach często pojawiają się zasinienia i obrzęki spowodowane płynem używanym podczas operacji. Po kilku dniach obrzęk powinien się zmniejszyć. Aby złagodzić ból i zmniejszyć obrzęk, można zastosować odpowiednie leki przeciwbólowe i okłady z lodu. Woreczki z lodem można nakładać na biodro (ale nie bezpośrednio na skórę) na minimum 20 minut, kilka razy dziennie.
Po zabiegu stopniowo rozpoczyna się wdrażanie programu ćwiczeń, które mają wzmocnić mięśnie otaczające staw i zapobiegać powstawaniu bliznowców (przykurczów) otaczających tkanki miękkie. Celem rehabilitacji jest szybkie i bezpieczne przywrócenie stabilności, zakresu ruchu i siły stawu. Jest ona niezwykle istotną częścią procesu rekonwalescencji i niezbędna aby uzyskać optymalny wynik operacji.
WAŻNE! Jeśli ból i obrzęk w biodrze lub nodze nasili się, zasięgnij pomocy medycznej, ponieważ może to być objaw zakrzepu krwi w nodze.
Biorąc pod uwagę długoterminową rekonwalescencję, Twój chirurg lub fizjoterapeuta udzieli Ci porady, co powinieneś, a czego nie powinieneś robić w ciągu pierwszych sześciu tygodni, aby chronić biodro.
Staraj się unikać:
- krzyżowania nóg
- długotrwałego chodzenia,
- długotrwałego stania,
- kucania lub schylania się,
- podnoszenia ciężarów,
- stosowania sprzęgła w samochodach z manualną skrzynią biegów,
- siedzenia na bardzo niskich krzesłach
- leżenia na boku przez pierwsze sześć tygodni po operacji – jeśli to zrobisz, włóż poduszkę między nogi.
Po kilku tygodniach powinieneś być w stanie chodzić na większe odległości i przez dłuższy czas z mniejszym wsparciem. Zazwyczaj pacjenci używają wsparcia w postaci kul lub lasek przez około cztery do sześciu tygodni po operacji.
W ciągu pierwszych 6 tygodni po operacji (czasami nawet do 3 miesięcy), nie będziesz w stanie wrócić do pracy ani prowadzić pojazdu. Być może powinieneś porozmawiać ze swoim doradcą ds. zdrowia zawodowego, na temat zmiany rodzaju wykonywanej pracy, aż do pełnego wyzdrowienia.
Sport: po około 6 do 8 tygodniach powinieneś być w stanie chodzić i pływać. Jednak powrót do sportów takich jak tenis czy golf zajmie Ci znacznie więcej czasu.
