Staw barkowy jest zespołem tak naprawdę kilku stawów. Jest to przegub kulowy, w którym ramię łączy się z tułowiem. Kość ramienna ma okrągły koniec (głowa kości ramienia), który pasuje do zakrzywionej struktury na zewnątrz łopatki (panewki). Więzadła, ścięgna i mięśnie trzymają go razem i zapewniają stabilizację i płynność ruchów. Więzadła łączą kości, a ścięgna łączą mięśnie z kością. Chrząstką rozdziela kości tak, aby o siebie nie ocierały.
Dzięki takiej konstrukcji kulowo-kielichowej możemy wykonywać naszymi ramionami bardzo szeroki zakres ruchów, dzięki czemu mamy jeden z najbardziej złożonych, najbardziej ruchomych, ale jednocześnie jeden z najbardziej niestabilnych stawów w ciele.
Kiedy należy rozważyć operację wymiany barku?
- Jeśli poczujesz słabość lub sztywność w barku …
- Jeśli odczuwasz ból w barku …
- Jeśli odczuwasz ból również podczas odpoczynku lub snu …
- Jeśli nie jesteś w stanie wykonać chorą ręką codziennych czynności, jak: sięganie z wysokich półek, mycie włosów itp. …
- Jeśli odczuwasz niewielką poprawę lub jej zupełny brak po zastosowaniu bardziej konserwatywnych terapii (np. leków, zastrzyków lub fizjoterapii) …
Jeśli masz:
- chorobę zwyrodnieniową stawów (gdy chrząstka wyściełająca kości zużywa się)
- reumatoidalne zapalenie stawów (gdy układ odpornościowy omyłkowo atakuje stawy)
- martwicę jałową (związaną z zaburzeniami krążenia)
- złamane ramię …
… możesz potrzebować operacji wymiany barku, aby usunąć uszkodzone obszary stawu barkowego i zastąpić je sztucznymi protezami.
Wymiana barku, to zabieg chirurgiczny polegający na leczeniu stawu barkowego, który uległ kontuzji lub się zwyczajnie „zużył” – zwykle w wyniku zapalenia stawów lub urazu.
[Przeczytaj więcej o zapaleniu stawów barku]
Konsultacja
Przed podjęciem decyzji o jakimkolwiek zabiegu Twój ortopeda musi postawić dokładną diagnozę. Opiera się On na Twojej historii choroby, badaniu fizykalnym i innych testach (jeśli uzna je za stosowne), takich jak:
- RTG,
- MRI,
- tomografia komputerowa (CT lub CAT),
- elektromiogram (EMG),
- ultradźwięki,
- badania laboratoryjne (w celu ustalenia, czy przyczyną mogą być inne problemy),
- lub artroskopia diagnostyczna.
Wymiana barku jest dość złożoną procedurą, więc Twój ortopeda z pewnością zaleci Ci ją tylko wtedy, gdy inne, bardziej zachowawcze metody leczenia, nie przyniosły oczekiwanego rezultatu. Mogą to być:
- fizjoterapia,
- niesteroidowe leki przeciwzapalne,
- zastrzyki do stawów (steroidowe),
- artroskopia barku.
Podczas konsultacji Twój ortopeda omówi z Tobą w szczegółach, która z opcji byłaby w Twoim przypadku najlepsza. Wybór będzie uzależniony od stanu Twoich mięśni wokół barku, jego stabilności, siły kości oraz Twojej ogólnej kondycji zdrowotnej.
Trzy główne rodzaje procedury wymiany barku to:
- odwrócona endoprotezoplastyka stawu barkowego
- całkowita (tradycyjna) wymiana stawu barkowego
- częściowa wymiana stawu barkowego (hemiartroplastyka)
Odkładanie operacji u pacjentów z zapaleniem stawu barkowego, ale ze zdrowym mankietem/stożkiem rotatorów, może doprowadzić do ich nieodwracalnego uszkodzenia. Tacy pacjenci nie są już wtedy dobrymi kandydatami do całkowitej wymiany barku. Jedyną opcją dla nich będzie odwrócona wymiana stawu ramiennego. Operacja ta, choć w większości bardzo udana, nie przywraca funkcji stożka rotatorów.
[Przeczytaj więcej o różnicach w „operacji wymiany barku: krok po kroku”]
Chociaż operacja wymiany stawu barkowego może w dłuższej perspektywie złagodzić ból i poprawić jego funkcję, jest to poważny zabieg. Należy mieć zatem świadomość, że powrót do zdrowia i fizjoterapia po tego typu operacji może zająć nawet kilka miesięcy.
Przygotowanie do wymiany stawu barkowego
Podczas konsultacji przedoperacyjnej z pewnością Twój ortopeda doradzi Ci, jak przygotować się do zabiegu.
Po pierwsze, jeśli palisz, musisz przestać lub przynajmniej ograniczyć palenie. Palenie tytoniu, zwiększa po operacji prawdopodobieństwo zakażenia klatki piersiowej lub rany, co może spowolnić Twój powrót do zdrowia. Jeśli masz nadwagę, zostaniesz poproszony o utratę nadmiernej masy ciała, aby zmniejszyć obciążenie stawu biodrowego i ryzyko powikłań po operacji.
Pamiętaj, aby powiedzieć swojemu lekarzowi o wszystkich lekach na receptę i tych dostępnych bez recepty lub suplementach, które obecnie przyjmujesz, czy też w ostatnim czasie przyjmowałeś. Konieczne może być odstawienie niektórych z nich, jak np.: aspirynę lub ibuprofen, na parę tygodni lub kilka dni przed zabiegiem. Podczas wizyty lekarz oceni Twój ogólny stan zdrowia i zleci niezbędne badania, aby upewnić się, że jesteś gotowy do operacji.
Pobierz zalecenia przedoperacyjne.
Jeśli od dłuższego czasu nie byłeś u dentysty, warto umówić się na wizytę kontrolną przed zabiegiem. Infekcja zębów może zwiększyć ryzyko infekcji stawu, jeśli bakterie z jamy ustnej dostaną się do krwioobiegu.
Najprawdopodobniej będziesz mieć znieczulenie ogólne, więc otrzymasz instrukcje, aby nie jeść i nie pić przez określoną liczbę godzin przed operacją.
Twój chirurg omówi z Tobą, co stanie się przed, w trakcie i po zabiegu. Wyjaśni Ci korzyści i ryzyko związane z operacją. Zostaniesz również poproszony o podpisanie formularza zgody, aby potwierdzić, że zgadzasz się na operację i że rozumiesz, co się z nią wiąże, w tym że akceptujesz potencjalne ryzyko powikłań. Jeśli nie jesteś czegoś pewien, nie bój się zapytać. Ważne jest, abyś czuł się w pełni poinformowany przed operacją.
Oprócz tych wszystkich przygotowań medycznych warto pomyśleć o „przygotowaniu domowym” do zabiegu. Jeśli dokonasz kilku prostych zmian, możesz uniknąć konieczności podnoszenia operowanej ręki lub noszenia ciężkich przedmiotów, minimalizując w ten sposób ryzyko obrażeń.
Kilka kwestii, o których warto pomyśleć przed operacją:
- Powinnaś mieć kogoś do pomocy w przygotowywaniu posiłków i wykonywaniu różnych czynności w domu.
- Zaopatrz się w gotowe posiłki, żywność w puszkach i przybory toaletowe, aby uniknąć robienia zakupów po operacji.
- Najprawdopodobniej nie będziesz w stanie prowadzić samochodu przez pierwsze 4-6 tygodni, więc zorganizuj sobie transport.
- Warto kupić zimne okłady, aby złagodzić obrzęk i okłady rozgrzewające, aby ogrzać staw przed ćwiczeniami.
Ta lista nie jest wyczerpująca. Pomyśl, co powinieneś zrobić, aby uniknąć działań, które mogą prowadzić do urazów lub utrudniać gojenie po operacji.
Jeśli mieszkasz sam i nie jesteś w stanie zorganizować posiłków pooperacyjnych, prac domowych i transportu, być może powinieneś rozważyć przynajmniej kilkudniowy pobyt w ośrodku rehabilitacyjnym. Ośrodki te zapewniają opiekę pielęgniarską i fizjoterapię do czasu, aż pacjent może bezpiecznie mieszkać samotnie w domu.
Potencjalne ryzyko związane z zabiegiem wymiany barku
Chociaż operacja wymiany stawu barkowego jest ogólnie uważana za procedurę bezpieczną, należy wziąć pod uwagę potencjalne ryzyko powikłań, które mogą wystąpić, tak jak w przypadku każdego innego rodzaju operacji.
Do krótkotrwałych problemów, które zwykle ustępują w ciągu kilku dni lub kilku tygodni po zabiegu, należą:
- obrzęk ramienia i (lub) palców,
- siniaki,
- sztywność i dyskomfort / ból wokół barku,
- drętwienie wokół blizny.
Poważniejsze problemy, które są znacznie mniej powszechne, obejmują:
- zakrzepica żył głębokich (DVT), która może powodować ból i obrzęk kończyny dotkniętej chorobą,
- zakażenie w obrębie stawu barkowego, które może powodować gorączkę, ból i obrzęk stawu,
- nadmierne krwawienie,
- tworzenie się skrzepów krwi,
- niestabilność stawu barkowego (co może prowadzić do wysunięcia się z panewki),
- złamanie kości ramienia w trakcie lub po operacji,
- poluzowanie części zamiennych, zwłaszcza nowej części „kielichowej” w barku,
- przypadkowe uszkodzenie nerwów w pobliżu stawu, które może prowadzić do przejściowego lub trwałego drętwienia i utraty czucia,
- trudności w oddychaniu spowodowane znieczuleniem,
- reakcja alergiczna na znieczulenie lub inne leki podawane podczas operacji.
Te i inne możliwe powikłania zostaną z Tobą w pełni omówione podczas konsultacji przedoperacyjnej, przed podpisaniem zgody na zabieg.
WAŻNE!
Należy pamiętać, że operacja wymiany stawu barkowego jest mniej skuteczna u osób z:
- cukrzycą
- depresją
- otyłością
- chorobą Parkinsona
Operacja wymiany barku: krok po kroku
W dniu zabiegu odbędziesz się końcowa konsultacja, podczas której zostanie podpisana zgoda na zabieg. Odbędziesz również rozmowę z anestezjologiem. Twoje preferencje pomogą zespołowi zdecydować, jakie znieczulenie zastosować. Najczęściej zabieg ten jest przeprowadzany w znieczuleniu ogólnym. Oznacza to, że podczas operacji pacjent śpi. W przypadku znieczulenia miejscowego nie będziesz odczuwać bólu, ale pozostaniesz przytomny. Dodatkowo Twój ortopeda może wykonać operację z blokadą nerwów lub bez niej. Czasami możesz mieć oba rodzaje znieczulenia, aby złagodzić ból po operacji. Twój anestezjolog porozmawia z Tobą o tym, jaki rodzaj znieczulenia jest dla Ciebie najlepszy.
Gdy znieczulenie zadziała, chirurg dotrze do stawu barkowego, wykonując cięcie z przodu lub z boku ramienia.
Dostępne są trzy rodzaje operacji wymiany stawu barkowego.
Najczęściej stosowaną procedurą jest odwrócona wymiana stawu barkowego. „Odwrócona”, ponieważ podczas tej operacji pozycje główki i panewki w stawie zmieniają się miejscami. Metalowa kula jest przymocowana do łopatki, w miejscu, w którym wcześniej znajdowała się panewka, która z kolei zostaje przymocowana do górnej części ramienia. Każda nowa główka i panewka mają trzpień, który wraz ze specjalnym cementem pomaga zakotwiczyć je w kości. Operacja ta jest skierowana do osób, u których doszło do oderwania lub uszkodzenia stożka rotatorów. W rezultacie tej operacji zmieniony zostaje środek rotacji stawu, umożliwiając tym samym innym mięśniom zrekompensowanie braku funkcji stożka rotatorów.
Drugim najczęstszym typem operacji wymiany stawu barkowego jest całkowita wymiana stawu barkowego, czasami nazywana tradycyjną endoprotezoplastyką barku. Podczas tej operacji ortopeda wymienia pierwotne, kuliste powierzchnie barku, na podobnie ukształtowaną protezę. Całkowita wymiana stawu barkowego jest uważana za najbardziej niezawodną opcję chirurgiczną leczenia barku. Nie jest jednak odpowiednim rozwiązaniem dla tych, którzy chcą zachować dużą aktywność lub mają uszkodzone mięśnie stożka rotatorów.
Trzecią opcją, najrzadziej obecnie stosowaną, jest częściowa wymiana stawu barkowego (hemiartroplastyka). Podczas tego rodzaju procedury wymieniana jest tylko głowa kości ramiennej. Panewka pozostaje bez zmian.
Istnieje również inna wersja częściowej wymiany stawu barkowego, nieprotetyczna. Podczas tej procedury zachowana jest naturalna panewka, jednak chirurg może użyć specjalnych narzędzi do jej wygładzenia i niewielkiej zmiany kształtu, aby w ten sposób ułatwić ruch stawu barkowego.
W zależności od rodzaju zabiegu endoprotezoplastyka stawu barkowego trwa zwykle około 2-3 godzin.
Po zakończonej operacji chirurg zamyka cięcie szwami i przykrywa ranę opatrunkiem.
Po wymianie barku
Po zabiegu zostaniesz zabrany do sali pooperacyjnej na jedną do dwóch godzin lub od razu do sali szpitalnej. W sali szpitalnej prawdopodobnie zostaniesz przez kilka – od 2 do 4 – dni. Na początku poczujesz się słaby i odrętwiały. W przypadku znieczulenia miejscowego, może minąć kilka godzin, zanim wróci czucie do zoperowanego ramienia. Ból po zabiegu jest czymś naturalnym, ale nie martw się tym. Bezpośrednio po operacji otrzymasz leki przeciwbólowe: zastrzyki lub tabletki. Możesz też stosować zimne okłady przez 20 minut 3-4 razy dziennie. Ważne jest, aby informować lekarza jak dobrze działa terapia przeciwbólowa i czy nie zauważasz jakichś niepożądanych skutków.
Zaraz po operacji możesz mieć założone dreny, przez które oczyszcza się rana. Jeżeli proces gojenia będzie postępował prawidłowo, zostaną one usunięte już na drugi dzień po operacji. Prawdopodobnie będziesz mógł już wtedy też normalnie jeść i wstać z łóżka.
Aby zapobiec obrzękom i zakrzepom krwi, podczas pobytu w szpitalu będziesz zachęcany do niewielkiego ruchu. Prawdopodobnie otrzymasz również leki przeciwzakrzepowe oraz możesz mieć wdrożoną kompresjoterapię. Zostaniesz poproszony o wykonywanie częstych ćwiczeń oddechowych i stopniowe zwiększanie poziomu aktywności.
Dzień po operacji fizjoterapeuta lub lekarz pokażą Ci, jak ćwiczyć zoperowane ramię. Prawdopodobnie będą chcieli, abyś zaczął ruszać ramieniem od pierwszego dnia po operacji. Rehabilitacja w znaczący sposób przyspiesza proces rekonwalescencji.
Przed opuszczeniem szpitala otrzymasz porady, jak dbać o gojące się rany. Zostanie również zaplanowana Twoja następna wizyta kontrolna.
Powrót do zdrowia po wymianie barku
Proces rekonwalescencji po operacji wymiany stawu barkowego jest dość długi.
Do czterech tygodni po operacji może być konieczne trzymanie ręki w temblaku, zwłaszcza w nocy. Twój lekarz może zalecić Ci, aby przez pierwsze sześć tygodni po operacji nie podnosić niczego cięższego niż filiżanka herbaty. Nie powinieneś uprawiać podnoszenia ciężarów ani sportów kontaktowych, przez co najmniej sześć miesięcy. Powinieneś porozmawiać ze swoim chirurgiem o wszystkich ograniczeniach Twojej normalnej aktywności.
Niezwykle istotnym jest kontynuowanie ćwiczeń zalecanych przez fizjoterapeutę. Dzięki nim proces gojenia się Twojego ramienia przebiegnie zdecydowanie szybciej.
Każdy dochodzi do siebie inaczej. Zwykle pełny powrót do zdrowia po wymianie stawu barkowego zajmuje od 3 do 6 miesięcy. Trudno też ocenić żywotność protezy. Eksperci szacują, że większość nowoczesnych endoprotez barku będzie dobrze funkcjonować przez co najmniej 15 do 20 lat. Niemniej jednak, chociaż operacja rewizyjna w celu wymiany protezy barku jest niezwykle rzadką procedurą, trzeba pamiętać, że codzienne użytkowanie stawu może powodować jego zużywanie się. Jest to więc ryzyko, które trzeba wziąć pod uwagę zanim podejmiesz decyzję o poddaniu się operacji.
